Gerek Emlak Komisyoncuları Odası Başkanları gerekse emlak alım satımları ile ilgilenenler yıllarca, “Eskişehir’de konut sıkıntısı yaşanıyor. Belediyeler yeni yerleşim yerleri için arsa üretmeliler” diye diye adeta dili damakları kurudu!
Kiralık konut arayanlar da “ya bütçemize göre ya da aylardır arıyoruz bulamadık” diye yakınıyorlar…
Eskişehir’de kime sorsanız, “kiralık ev bulmak çok zor” derdi…
Son iki-üç yıldır TOKİ’nin Vadişehir’de yapımını tamamladığı konutlara hak sahipleri taşınınca artık pek “kiralık konut bulma” sıkıntı yaşanmıyor…
Yine Vadişehir’de yapımı tamamlanan çok sayıda konut henüz tarihi kesinleşmedi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Eskişehir’e yapacağı ziyarette hak sahiplerine teslim edilecek…
Bu konutlar da teslim edildikten sonra şehrimizde çok sayıda konut boşalacak. Bu da son iki yıldır fiyatları ciddi şekilde yükselen konutların kiralarının gerilemesine neden olacak…
Ev sahipleri “evim boş kalacağına düşükte olsa kiraya vereyim” demek zorunda kalacak…
Özellikle merkezi ısıtma sistemli konutların sahipleri, “kirayı düşük tutayım da evimi biran evvel kiraya vereyim yakıt parası vermekten kurtulayım” diyecekler…
* * *
Önceki gün meslektaşım kardeşim Arif Anbar telefon etti…
Odunpazarı Belediyesi'ne bağlı Eskişehir strateji Geliştirme Ofisinin; "Eskişehir’de konut ve barınma sorunu, yapı stoku, kentsel dönüşüm, TOKİ uygulamaları ve Avrupa’daki sosyal konut sistemleri" üzerine yaptığı araştırma hakkında bilgi verdi…
“Sadi abi yıllarca Eskişehir’de konut arzı konusunda sıkıntı yaşanıyor” diye yazdınız…
Raporu incele, “ilimizde konut sıkıntısı söz konusu değil. Yaklaşık 20 bin konutun kullanılmadığı tespit edildi” dedi…
Şaşırmadın desem yalan olur…
Yıllardır insanlar kiralık konut bulamamaktan yakınıyor ama kentte 20 bin kullanılmayan konut var…
Eskişehir Strateji Geliştirme Ofisi (ESGO) tarafından; “Eskişehir’de Konut ve Barınma, Yapı Stoku, Kentsel Dönüşüm, TOKİ Uygulamaları, Avrupa’da Sosyal Konut Sistemi” Raporunu dün okuma fırsatı buldum…
Rapor Eskişehir’deki konut sorununun detaylarını ortaya koyuyor…
Rapor da kentteki temel sorunun fiziksel konut yetersizliğinden ziyade, ekonomik kriz ve gelir yetersizliği nedeniyle konuta erişim güçlüğü ve fiyat istikrarsızlığı vurgulanmış…
Rapora göre Eskişehir’de yaklaşık 20 bin konut kullanılmıyor. Raporda TOKİ’nin Eskişehir’deki uygulamalarından tutun konut fazlasına, imar ve ulaşım sorununa kadar birçok konuya değinilmiş…
15 BİN BİNA BOŞ
Raporda Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi (ESKİ) Genel Müdürlüğü’nün su sayaçları verilerine göre Eskişehir’de 382 bin 309 faal abonenin bulunduğu fakat abonelerin 15 bininin pasif olduğu belirtilerek, “Yaklaşık 15 bin konut boş (kiralık, satılık, bekletilen ya da nadiren kullanılan ev) durumda. Bir diğer veri ise; 2025 yılı öncesi takılan 3 bin 406 yeni sayacın abone işlemleri henüz başlatılmamıştır. 2025 itibariyle Kasım ayına kadar takılan yeni sayaçların bin 417’sinin abone işlemleri de henüz başlatılmamıştır. Dolayısıyla Eskişehir merkezde kesin olarak boş konut sayısının 4 bin 823 olduğu ifade edilebilir. Abone işlemleri başlatılmayan ‘yeni sayaç sayıları’ ile ‘pasif abone sayıları’ toplandığında kullanılmayan yaklaşık 20 bin konut olduğu görülmektedir” ifadelerine yer verildi.


5 BİN BİNA ACİL DÖNÜŞTÜRÜLMELİ
Şehir merkezinde bulunan yaklaşık 100 bin binanın 52 bininin İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Eskişehir Şubesi tarafından incelendiği ifade edilen raporda, “Öncelik, 1999 öncesi eski yapılaşma ve zayıf zemin bulunan bölgelere verilmiştir. Geri kalan 48 bin bina, büyük ölçüde yeni, sağlam zeminli ve az katlı yapılar niteliğindedir” bilgisi verildi ve İMO, Eskişehir’de acil olarak 5 bin binanın dönüştürülmesi gerektiğine dikkat çekti...

YILDA 6-7 BİN KONUT ÜRETİLİYOR
ESGO’nun hazırladığı raporda görüşlerine yer verilen İMO Şube Başkanı Orkun Kılıç, Tepebaşı ve Odunpazarı belediyelerinde ortalama yıllık 2 bin ruhsat çıktığını belirterek ruhsatların büyük kısmının siteler, bir kısmının ise 2 ila 4 dairelik küçük binalar olduğunu vurguladı. Ortalama 3 daire kabul edildiğini belirten Kılıç, yılda en az 6-7 bin konutun üretildiğini ifade etti…
Kılıç, “2025 Ekim sonu itibarıyla iki belediyeden 3 bin 800 ruhsat çıkmıştır. Her ruhsatta ortalama 3 bağımsız bölüm varsayıldığında, 10 ayda 10 binin üzerinde konut üretimi anlamına gelmektedir. Eskişehir’de acil yapılması gereken konut ihtiyacı yok. Çevremizde ‘satılık ve kiralık konut bulamıyorum’ diyen yok. Sıkıntı olan durum, fiyatların yüksek olması. Ama bu sadece konutta mı? Gıdada, giyside, her şeyde… Bu ekonomiyle alakalı bir durum. Bu pahalılığı da toplu konut yaparak düşüremezsiniz” dedi.


2 YENİ ÇEVRE YOLU
Ulaşım sorununun çözümüne ilişkin önerilerde de bulunan Kılıç, öncelikle üst ölçekli planlarda öngörülen bu iki yeni çevre yolunun hayata geçirilmesi gerektiğini, OSB–kent bağlantısının planlı biçimde düzenlenmesi gerektiğini ve yeni konut alanları tartışmasından önce bu altyapıların ele alınması gerektiğini vurguladı…


GÜVENLİ BÖLGEDE KONUT ÜRETİLMEDİ
Raporda 1/25 bin Ölçekli Nazım İmar Planı’na göre jeolojik açıdan en güvenli yerleşim bölgesinin Muttalip Koyunlar, Sakintepe gibi kuzey kesimler olduğu belirtildi. Buna karşılık, “2. derece güvenli alan olarak belirtilen ve rezerv alan ilan edilen yerlere (örneğin Kocakır) toplu konut projeleri planlamaktadır” denildi…
YEREL YÖNETİMLERLE
İŞ BİRLİĞİ YAPILMADI
Raporda TOKİ’nin yerel yönetimlerle iş birliği yapmadığına dikkat çekilerek, “Yerel yönetimlerle iş birliği yapılmadığı, planlarda en güvenli yerleşim bölgeleri olarak işaret edilen alanlarda proje üretilmezken, rezerv alan ilan edilen, altyapısı olmayan bölgelerde yoğun projeler planlandığı, kentsel entegrasyon ve gettolaşmayı önleyici ‘serpiştirilmiş sosyal konut’ yaklaşımının görülmediği eleştirileri öne çıkmaktadır” ifadelerine yer verildi.


TOKİ YÜKSEK MALİYETLİ ÖDEME PLANIYLA BORÇLANDIRIYOR
Analizlerde, TOKİ uygulamalarına da eleştirel bir bakış getiriliyor. TOKİ projelerinin, klasik anlamda sosyal konut üretiminden uzaklaştığı; uzun vadeli ve yüksek maliyetli ödeme planlarıyla bir borçlandırma mekanizmasına dönüştüğü vurgulanıyor. Bu yapı, konut sorununu çözmek yerine hane halkı üzerindeki ekonomik baskıyı artırıyor.
Eskişehir özelinde ise konut stoğu, mevcut imar planları ve yerel kurumların verileri mercek altına alınıyor. Kentte yeni yapılaşmalara rağmen, gelir artışının konut fiyatları ve kiralar karşısında yetersiz kalması, barınma sorununu daha da görünür hale getiriyor. Kentsel dönüşüm projelerinin de çoğu zaman piyasa spekülasyonlarına açık biçimde yürütüldüğü belirtiliyor.


Raporda Eskişehir özelinde önerilere de verildi. Konut sorununa ilişkin öneriler arasında şunlar yer aldı: “Eskişehir’de gerçek konut stokunun, boş ve atıl konutların, farklı gelir gruplarının barınma durumunun net bir haritası çıkarılmalıdır. Neden uzun süre boş kaldıklarının saptanması, vergisel düzenlemeler, teşvik ve yaptırım mekanizmaları gibi araçlarla bu stoklar barınma sorunu yaşayan kesimlere yönlendirilebilir. Yapı stoku envanterinde belirlenen 5 bin öncelikli binanın dönüşümü için; merkezi ve yerel düzeyde finansman modelleri, kira destekleri, yeni rezerv alanı ortaya konarak yerinde dönüşüm ilkeleri ile planlı ve adil bir süreç yürütülmelidir. TOKİ’nin Eskişehir’de hayata geçirdiği projelerde; Eskişehir Büyükşehir, Odunpazarı ve Tepebaşı belediyeleri ile zorunlu istişare ve ortak karar mekanizmaları kurulmalıdır. Zemin etütleri, altyapı ve üstyapı yatırımları, sosyal donatılar proje öncesi netleştirilmelidir. Rezerv alanlarda; Kocakır’da olduğu gibi alanın kullanım amacından sapılmaması, yol, altyapı, yeşil alan, okul, sağlık, sosyal tesis, ibadet alanları ve istihdam alanlarının bütüncül planlanması, ulaşım bağlantıları ve çevre etkilerinin önceden değerlendirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde bu alanlar, yeni gettolar ve mali yük merkezleri hâline gelebilir.”
* * *


Sonuç olarak bugüne kadar yapılmayan bir araştırma olmuş…
Oldukça geniş kapsamlı…
Bu araştırma sonuçları Tepebaşı ve Büyükşehir Belediyelerine, hem valiliğe hem de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ulaştırılmalı…
Rapor için araştırma yapanları ve raporun ortaya çıkmasında emeği geçenleri kutluyorum…
Çok verimli ve kapsamlı tam anlamıyla bilimsel bir çalışma olmuş..
* * *