'Eskişehir ilimize bağlı Mihalıççık (Nam-ı diğer MALIÇ) derin tarihsel bağlarıyla pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış şirin bir ilçemizdir…
Malıç ilçesi kültür mirası ile ön plana çıkıyor… Bu minvalde kültür turizmi açısından ele alınabilecek birçok değeri içinde barındırıyor…
Kendi iç dinamikleri ile çok ama çok önemli bir yerleşim yeridir Malıç…
Sürdürülebilir turizm için zemin hazırlamak, gelecek nesillere emanet edebilecek bu değerlerin yaşatılması için katkı sağlamak düşüncesi ile bu yola çıkıldı…' demiş,
Bu araştırma yazı dizilerinde büyük emekleri olan Rıdvan Aras Bey'den 'Kendisi beşeri sermayesi yüksek, ilk ve ortaokulu Yunusemre'de okuyan, liseyi Mihalıççık'ta bitiren Mülkiyeli kıymet verdiğim bir hemşehrim…' diyerek kısaca bahsetmiştik…
Bir önceki yazımızı aşağıda ki linkten okumanız mümkün…
Araştırma yazı dizilerimize devam edelim…
***
Yıl 1872…
Ankara Vilayeti; Ankara, Yozgat, Kayseri ve Kırşehir olmak üzere 4 sancak, sancak merkezleri ile birlikte 23 kaza ve 15 nahiyeden oluşuyor…
*Mihalıççık, Seferihisar (Sivrihisar), Haymana, Bala, Çukurabad, Yabanabad, Zir, Beypazarı, Ayaş, Nallıhan ile birlikte Ankara Sancağına bağlı kaza merkezidir…
*1907 yılına gelene kadar, idari yapılanmada küçük değişiklikler meydana gelmiş…
*1907 yılında Ankara Vilayeti; Ankara, Yozgat, Kayseri, Kırşehir ve Çorum olmak üzere 5 sancak, sancak merkezleri ile birlikte 23 kaza ve 21 nahiyeden meydana geliyor…
*Mihalıççık'ın söz konusu dönemde, her daim Ankara Sancağına bağlı kaza merkezi olarak yer aldığını görüyoruz…
*1873 kayıtlarından itibaren Ak köprü Emlak-ı Hümayun İdaresi adı altında bir nahiye kazaya dahil olmuştur…
*1907 yılında Mihalıççık nüfusu ise 21812…
*Bu nüfusun %1.40'ını gayrimüslim nüfus oluşturuyor…
*Kazanın toplam nüfusu, Ankara Sancağının %5,99'unu teşkil ediyor…
*Yine aynı yılda, kazanın en çok ticari münasebette bulunduğu kasabalar, Eskişehir, Sivrihisar, Nallıhan ve Beypazarı…
*Ticaretin iskelesi ise Sarıköy İstasyonu olarak kayıtlara geçmiş…
*Pazarı, bu gün olduğu gibi Cumartesileri kurulmaktadır.[i]
*Mehmet Yavuz Erler tarafından hazırlanan ve 2010 yılında Kebikeç Dergisinde yayınlanan;
* 'Osmanlı'da İdari Yapının Teftişi İçin Bir Örnek, Ankara'da Yeni Bir Liva Teşkiline Dair Hazırlanan Rapor (1909)' isimli çalışmada, bu koşullar içerisinde Ankara Vilayetinin idari teşkilatı bağlamında Mihalıççık için önemli tespitler ve öneriler yer almaktadır.
*Aşağıda bu bilgiler aktarılmıştır…
*İttihat ve Terakki yönetiminin Osmanlı'da 1908 sonrası, milli coğrafyanın oluşumunda yoğun çalışmalarda bulunduğunu iddia etmek yersiz olmayacaktır…
*Bu minvalde bazı ilçeler bir araya getirilerek yeni müstakil liva ve liva merkezleri oluşturulmuştur…
*Bazen de irili ufaklı köyler bir araya getirilerek nahiye ya da kazaların oluşumu gerçekleştirilmiştir…
*Özellikle idari anlamda yetkili kılınan valilerin senede bir veya iki defa (en az üçer ay aralıklarla) bulundukları vilayetin teftişini gerçekleştirdikleri ve yetkili oldukları alanlardaki tespitlerini İstanbul'a göndermeleri gerekli kılınmış…
*Bu teftiş gezilerinde yönetimde oluşan güçlükler dikkate alınarak yeni yönetim merkezleri, yani yeni vilayet, kaza ya da nahiye oluşumlarına dair bilgiler İstanbul'a aktarılmaktaydı…
*Ankara ve Eskişehir yöresinde gerçekleştirilen ve genel olarak devletin tüm vilayetlerinde var olan kurumsallaşmış teftişler sonrası İstanbul'daki yetkililere bilgi verilmiştir…
ÖZEL BİR TEFTİŞ HEYETİ GÖREVLENDİRİLMİŞ…
*İstanbul'daki yetkililer ise, konunun yerinde tespiti ve değerlendirilmesi amacıyla İstanbul'dan özel bir teftiş heyetini 1909 yılında Ankara ve Eskişehir'de çalışmak üzere görevlendirdikleri görülüyor…
*Teftiş Heyeti'nin çalışmaları ilgili valilikler vasıtasıyla Dahiliye Nezareti'ne bildirilmiştir…
*Çalışmalarımızda, miras alınan siyasi coğrafyadaki değişimi konu alan 1909 yılına ait bu teftiş raporu ayrıca değerlendirilecektir…
*Ankara Valiliği tarafından vilayet merkezine bağlı Mihaliç (bugün Eskişehir'e bağlı Mihalıççık, raporda hem Mihaliç hem de Mihalıççık olarak yer almaktadır.)
*Sivrihisar ve Haymana kazalarına gerçekleştirilen teftiş gezisi sonrasında elde edilen veriler 12 Ağustos 1909 yılında İstanbul'a ulaştırılmış…
TEFTİŞ HEYETİ'NİN 1909'DA Kİ TESPİTLERİ…
*Teftiş Heyeti'nin 1909 yılındaki tespitlerine göre, 1903 yılından beri nahiye konumuna indirilen Zir ve Çubukabad'ın yeniden kazaya yükseltilmesi ile birlikte Ankara merkez sancağı toplamda, 12 kazaya sahip bir yapıya kavuşmuş olacaktır…
*Bu kadar geniş bir sancağın idaresi bazı yönetsel sorunları beraberinde taşıdığı için batıda bulunan bazı kazaların ayrılarak yeni bir idari sınır değişikliğine gidilmesinin uygun olacağı belirtilmektedir…
*Böylelikle nüfusun da daha iyi idare edilebileceği öne sürülmüştür.
***
TEFTİŞ HEYETİ'NİN ÖNERİLERİ - 1
İdari taksimata ilişkin olarak son bölümde ortaya konan öneriler aşağıdadır…
Ankara merkez sancağının yönetim sahası daraltılarak yeni bir sancak ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır…
SANCAK (LİVA) MERKEZİ OLARAK MİHALIÇÇIK'I BELİRLENMİŞ…
Lütfen dikkat buyurun;
*Sancak (Liva) merkezi olarak Mihalıççık Kazası belirlenmiş ve bu oluşacak olan idari yapıya Beypazarı, Nallıhan ve Sivrihisar'ın da eklenmesi planlanmıştır…
*Bunun yanı sıra, Mihalıççık'ın oluşacak olan yeni idari yapının merkezi (Liva merkezi) olarak belirlenmesinde ki etmenlerin de belirtildiği anlaşılmaktadır…
Gelin hep birlikte değerlendirelim;
*Her şeyden önce oluşturulacak olan sancak merkezinin Mihaliç olmasındaki en belirleyici unsur, konuşlandığı yerin bir yerleşim mahalli olarak gelişime uygun arazi yapısına sahip olmasıdır…
*Diğer yandan Mihalıççık'a yakın bir noktada bulunan lezzetli bir içme suyu kaynağının da özellikle belirtildiği dikkat çekiyor...
*Mihalıççık Kazası çevresinde bulunan ormanlık alan ve denizden 1.300 metre yükseklikte olması da ele alınan konulardan bir diğeri…
*Bu durum Osmanlı döneminde oluşturulacak yerleşim mahallerinde uygun temiz havaya da dikkat edildiği gerçeğini de kanıtlıyor...
Ezcümle; Osmanlı yönetiminin yeni bir idari birimin kurulması söz konusu olduğunda, dikkate aldığı üç önemli unsur vardır:
