'Beypazarı güvecinin bir özelliği de kaplarındadır… Eskişehir'in Mihalıççık bölgesindeki topraktan yapılan kaplar Beypazarı'na getirildikten sonra yağlanarak fırınlanıyor ve bir gün fırında bekletiliyor, sonra kullanıma veriliyor.' (Kendisine tarafımca Sorkun Çömleği hediye edilmiştir) İfadesi ilk bölümde belirttiğimiz, Sorkun çömleklerinin bölgede uzun süredir bilindiği görüşünü destekler mahiyettedir…
ÇÖMLEK KEŞİDESİ…
XIX. yüzyılın ortalarında Mihalıççık'taki önemli diğer bir keşîdecilik faaliyeti de çömlek keşîdesidir…
Çömlek keşîdesinin temel kaynağı, çömlek ticareti bahsinde de belirttiğimiz gibi, 'Sorkun karyesindeki çömlek imalatıdır… Nitekim Sorkun karyesinde imal edilen çömleklerin keşîdesi, bu karye dışındaki bazı yerleşim birimlerinde de yapılmıştır…
Temettü'at defterleri üzerinde yaptığımız incelemede, 1844-1845 yıllarında bölge genelinde Ahişeyh, Doğancı, Hamidoğlu, Karageyikli, Kızılbörklü, Korucu-Güce, Sorkun ve Tatarcık karyeleri olmak üzere toplam 9 karyede çömlek keşîdesi yapıldığını görüyoruz...
Bölgedeki çömlek keşîdesi yapan hane sayısı ise toplam 97 olup, bu ticarî faaliyetten elde edilen toplam hasılat da 65259 kuruş olarak görünmektedir.1204
Ayrıca çömlek keşîdesinin en fazla yapıldığı yerleşim birimi ise, doğal olarak çömleğin imalat merkezi olan Sorkun karyesidir…
Öyle ki, bölgedeki çömlek keşîdesi hasılatının % 64,81 gibi önemli bir kısmına sahiptir.[ii]
XIX. yüzyılın ortalarında Mihalıççık bölgesindeki imalat sektörlerinden ilki, bölgede sadece Sorkun karyesinde yapıldığını gördüğümüz ve hatta günümüzde de bu karye ile özdeşleşmiş olan çömlek imalatıdır…
Bu dönemde, karyedeki ekonomik hayatın önemli bir parçasını oluşturan çömlek imalatı, karyedeki toplam 109 haneden 32'si (% 29,35'i) tarafından yapılmış olup, toplam çömlek imalatı hasılatı 22555,5 kuruş olarak gerçekleşmiştir.1211
Gerek çömlek imalatı yapan hane sayısı, gerekse bu imalattan elde edilen hasılat miktarı, çömlek imalatının karye halkının günümüzde olduğu gibi XIX. yüzyılda da önemli geçim kaynakları arasında yer aldığını açıkça göstermektedir…
XIX. yüzyılda Mihalıççık bölgesi genelinde, sadece Sorkun karyesinde yapılan çömlek imalatı, günümüzde de köy halkı tarafından yapılmaktadır.[iii]
LALA ŞAHİN PAŞA TÜRBESİ VE MİHALIÇÇIK…
1907'de Ankara Vilayetinde Bulunan Eski Eserler kısmında, Şahin Lala Türbesi kaydı yer almaktadır.[iv] Ancak, şu anda mevcut bulunmayan türbe için, İsmail Adıgüzel, Mihalıççık'taki Lala Şahin Paşa Türbesi'nin hangi tarihte ve kim tarafından yaptırıldığı konusunda herhangi bir bilgi bulunmamaktadır… Ancak yapıya ilişkin vakıf kayıtlarından anlaşıldığına göre, türbe Mihalıççık kazasının merkezinde bulunmakta olduğunu[v] belirtmektedir. ..
TACİSER SİVAS VE SORKUN…
Geçmişinin oldukça eskilere dayandığı anlaşılan köy ile ilgi olarak yeterli arkeolojik çalışma yapılmamış olmakla beraber, Taciser Sivas tarafından yapılan araştırmada; (Sorkun köyü, Çalçı'mn 7 km güneybatısında yer almaktadır... Burası Eskişehir'in, kil yatakları ve Türkiye'nin birçok şehrine gönderdiği çömlekleri ile ünlü bir köyüdür... Geleneksel biçimde açık ateşte pişirilen çanak çömlekler köyün en önemli gelir kaynağını oluşturmaktadır.) Köy içinde avlu ve ev duvarlarında devşirme olarak kullanılmış olan, mermerden yapılmış, yazıtlı ve kabartma bezemeli mezar ve adak stelleri belgelenmiştir.[vi] Der…
***
Sonuç olarak, neolitik çağdan beri Anadolu'da üretildiği bilinen çömlek yapımı, Mihalıççık bölgesinin önemli kil yatakları olmak üzere, Sündiken dağlarının jeolojik yapısının sunduğu toprak yapısı sayesinde günümüze kadar ulaşmış; ulaşım olanaklarının gelişmesi, 'Pişmiş Toprak Sempozyumları'gibi etkinliklerle de bilimsel araştırmalar ve yayınlar yoluyla geniş çapta tanınırlık sağlanmıştır…
'Sorkun çömleklerinin geleneksel yapımı ilginin temel kaynağıdır…'
Üretiminin oldukça zahmetli olması sebebiyle gerekli destek ve ilginin sağlanması suretiyle sürdürülebilirliğinin kalıcılaşması önem arzetmektedir…
***
Tekraren ifade ve teşekkür edeyim 'emeğin büyüğü Rıdvan Aras Bey'indir… Araştırma yazımızdan da anlaşılacağı üzere Mihalıççık Sorkun ve çömlekçiliğe dair birçok bilinmeyeni derleyip köşe yazımızda size aktarma imkanı bulduk…
Yetkililerin, Sorkun Çömlekçiliğini ve bu işten ekmek yiyenleri her konuda desteklemesi, tanıtılmasına katkı sağlaması elzemdir…
Örneğin, köylülerin yıllardır istekleri/ihtiyaçları olan'Çömlek pişirim yerlerinin üzerinin profesyonelce kapatılması, tanıtım ve reklam ayağında ise;kiraz ve patatesle özdeşleştirilerek adına festivaller tertiplenmesi 'Pişmiş Toprak Sempozyumlarının' Eskişehir'de değil, Mihalıççık Sorkun Köyünde yapılması'ile büyük bir adım atılmış olacaktır… Böylelikle kısa-orta vadede en büyük destek sağlanmış olur…
[1] XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla,
Tarama Sözlüğü VIII, Dizin 2. Baskı, , ATATÜRK, KÜLTÜR, DİL ve TARİH YÜKSEK KURUMU TÜRK DİL KURUMU YAYINLARI: 212/VIII, Ankara Üniversitesi Basımevi 1996, Sf.328.
[1] NİŞANYAN Sevan, Türkçe yer adlarının tipik bileşenleri, blog yazısı, 05.08.2019
[1] OĞUZ Burhan, Türkiye Halkının Kültür Kökenleri, Giriş Beslenme Teknikleri, sf.342.
[1] SEVİN Veli, prof. Dr., Anadolu Arkeolojisi, DR, Genişletilmiş Üçüncü Baskı, sf. 20,21.
[1] SEVİN Veli, a.g.e., sf. 48.
[1] UHRİ Ahmet, Anadolu Mutfak Kültürünün Kökenleri, Ege Yayınları, sf.17.
[1] UHRİ Ahmet, a.g.e.,
[1] SARI Deniz, Frigya'nın Doğusunda, Antik Germia Ve Civarında Yer Alan Tunç Ve Demir Çağı Yerleşimlerinden Toplanan Çanak Çömleğin Genel Bir Değerlendirmesi, The Journal of Academic Social Science Yıl: 5, Sayı: 42, Mart 2017, sf.490. (ve Harita 2).
[1]TÜRTEKİ Murat, Batı ve Orta Anadolu'da Çark Yapımı Çanak Çömleğin Ortaya Çıkışı ve Yayılımı, M.A.S.R.O.P. 7: 45-111 sf. 49,
[1] TOPRAKLI Mehmet, SERAMİK PİŞİRİMİ VE TEKNİKLERİ, SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, sf.3.
[1] TOPRAKLI Mehmet, a.g.e., sf.4.
[1] ATEŞOK Ebru, İç Anadolu Bölgesinde Çömlek Pişirim Teknikleri' Kalemişi Dergisi, Cilt 6,Sayı 13, s.400.
[1] ATEŞOK Ebru, a.g.e., sf.400-401.
[1] GÜNER Güngör, Anadolu'da Yaşamakta Olan İlkel Çömlekçilik, Ak Yayınları Kültür Serisi: 16-5 Grafik Sanatlar Matbaacılık A.Ş.
[1] SEVİĞ Vecdi, Damak Tadının İzinde Tarih ve Sanat Yolculuğu, Boyut Yayıncılık.
[1] ADIGÜZEL İsmail, Tarihte Mihalıççık, sf.236,237.
[1] ADIGÜZEL İsmail, a.g.e., sf.239.
[1] KOÇAK Asuman, SALNAMELERE GÖRE ANKARA VİLAYETİ (1871-1907) (Yüksek Lisans Tezi) Sf 104, Tablo 42
[1] ADIGÜZEL İsmail, a.g.e., sf.354.
[1] TÜFEKÇİ SİVAS Taciser,SİVAS Hakan, Eskişehir, Kütahya, Afyonkarahisar İlleri 2004 Yılı Arkeolojik Envanteri ve Yüzey Araştırması, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 4/2005, sf.40.
