Önce şirket yaratılıyor, hisseler şişiriliyor, sonra fon ambalajıyla vatandaşa satılıyor!
Bir soygun düzeneği düşünün. Önce şirketi hazırlıyorsunuz, bilançosunu makyajlıyorsunuz, hisselerini halka arz ediyorsunuz. Sonra kendi aranızda alıp satarak fiyatını yükseltiyor, yapay bir piyasa değeri oluşturuyorsunuz. Son aşamada bu hisseleri yatırım fonlarının içerisine yerleştirerek vatandaşa yüksek getiri hikâyesi pazarlıyorsunuz.
İşte fon skandalının perde arkasında anlatılan mekanizma, böyle bir algoritmaya işaret ediyor.
Hikâyenin başlangıcı 2021 yılında gerçekleştirilen halka arzlar. Çünkü bugün piyasa dolandırıcılığı iddialarına konu olan fonların portföylerindeki hisselerin önemli bir bölümünün o dönemde halka arz edilen şirketlere ait olduğu görülüyor. Özata Denizcilik, Kuyaş gibi şirketlerin adları da bu kapsamda gündeme geliyor. Burada Tera'nın şirket değil, fon adı olduğunu özellikle belirtelim.
İlk aşama şirketlerin halka arza hazırlanması. Normal şartlarda halka arz edilecek şirketin belirli varlıklara, ekonomik faaliyetlere ve kârlılığa sahip olması gerekiyor. Ancak iddiaya göre bu düzeneğin içerisinde yer alan şirketlerin bilançoları muhasebe işlemleriyle makyajlanarak kâğıt üzerinde halka arz yeterliliğine kavuşturuluyor.
Öyle ki örnek verilen bir gıda şirketinde çalışan sayısının yönetim kurulu üyesi sayısından az olduğu ifade ediliyor. Yani üretim yapan insanlardan çok yönetim koltuğunda oturanlar var! Şirketin gerçek ekonomik değeriyle kâğıt üzerindeki görüntüsü arasındaki uçurum, daha ilk aşamada sorgulanmayı gerektiriyor.
İkinci aşama ortaklık yapısı. Kâğıt üzerinde birbirinden bağımsız görünen şirket ortaklarının arka planda aynı ilişki ağı içerisinde bulunduğu ileri sürülüyor. Halka arz edilen payların önemli bir bölümü de yine bu ağın içerisindeki aktörler tarafından satın alınıyor.
Ardından asıl operasyon başlıyor.
A kişisi hisseyi 10 liradan B kişisine satıyor. B kişisi 11 liradan yeniden A kişisine devrediyor. Sonra 12, 13, 14 liralık işlemler... Böylece kendi aralarında yaptıkları alım satımlarla hem işlem hacmini büyütüyor hem de piyasada yoğun talep varmış görüntüsü yaratıyorlar.
Şirket üretmiyor, büyümüyor, kâr etmiyor; ama hissesi yükseliyor. Gerçek ekonomik değer yerine yapay piyasa değeri oluşturuluyor.
Üçüncü aşama ise yatırım fonları. Şişirilmiş fiyatlara ulaşan hisseler fonların portföylerine yerleştiriliyor.
Böylece fonlar yüksek getiri sağlıyormuş gibi gösteriliyor. Finansal okuryazarlığı yeterli olmayan bireysel yatırımcı da bu yüksek getiriyi görünce parasını fona yatırıyor.
İşte düzenek burada tamamlanıyor: Önce şirketin hikâyesi yazılıyor, sonra hisseye değer kazandırılıyor, en sonunda fon üzerinden yatırımcının güveni kazanılıyor. İddia edilen mekanizmada yatırımcıdan gelen kaynak, bu ağın içerisindeki aktörlere ve işlemleri kolaylaştırarak ekonomik menfaat sağlayan kişilere aktarılabiliyor.
Üstelik mesele yalnızca piyasa dolandırıcılığı değil. Suç gelirlerinin aklanması ihtimali de soruşturulması gereken başka bir boyut. Siyasi nüfuz sahibi kişilerden bürokratlara, sermaye piyasası profesyonellerinden şirket ortaklarına kadar uzandığı ileri sürülen bu ilişkiler ağı, ciddi bir sorumluluk zincirini gündeme getiriyor.
Daha da dikkat çekici olan, halka arz öncesinde kârlı gösterildiği belirtilen şirketlerin halka arz sonrasında zarar etmesi. Demek ki şirketlerin gerçek performansıyla yatırımcıya sunulan tablolar arasında araştırılması gereken ciddi farklılıklar var.
Türkiye'nin sermaye piyasası denetim altyapısının güçlü olduğu söyleniyor. Öyleyse sorular ortada: Bu şirketler hangi denetimlerden geçerek halka arz edildi? İlişkili ortaklık yapıları neden ortaya çıkarılamadı? Yapay işlemlerle şişirilen fiyatlar nasıl bu kadar uzun süre sürdürülebildi?
Çünkü asıl mesele yalnızca paranın nereden geldiği değil, hangi mekanizmalarla kimlere aktarıldığıdır.
Soygunun seyir defterinde ilk perde böyle açılıyor: Şirket hazırlanıyor, bilanço makyajlanıyor, hisse şişiriliyor, fon ambalajıyla vatandaşın parası sisteme çekiliyor.
Peki, bu düzeneğin devamında halka arz aşamasında yeterli talep yaratmak için hangi başka araçlar devreye sokuluyor? Soygun algoritmasının henüz anlatılmamış bölümü de tam burada başlıyor.

YENİGÜN GAZETESİ'NDEN ALINTIDIR.