10 Kasım 1938: Bir milletin vedası, bir Cumhuriyetin ölümsüzlüğü...

Bazı insanlar ölür, ardından boşluk kalır. Bazılarıysa milletinin yüreğinde yaşamaya başlar. Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yumduğunda Türkiye yalnızca büyük bir liderini kaybetmedi; bağımsızlığının, özgürlüğünün ve geleceğe dair umudunun mimarına veda etti.

O gün kimse kimseye neden ağladığını sormuyordu. Çocuklar, kadınlar, erkekler aynı acının içindeydi. Bir yabancı öğretmenin günlüğüne yansıyan sessizlik ve sarsıntı, bu ortak yasın sınırlarını anlatıyordu. Peki, bir insanın ardından bir millet neden böyle ağlardı?

11 Kasım’da TBMM’de yapılan seçimle İsmet İnönü Cumhurbaşkanı oldu. Kürsüde, Atatürk’ün en yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak şu sözleri söyledi: “Kadir bilen ve büyük evlat yetiştiren milletimizin yüreğinde Kemal Atatürk sevgi ve hürmet içinde ebedî olarak yaşayacaktır.” Bu, yalnızca bir temenni değil, Atatürk’ün eserinin milletin hafızasına emanet edildiğinin ilanıydı.

MUSTAFA KEMALLER 20 YAŞINDADIR!

Çankaya’daki bir sohbet sırasında, bir gün ölürse heykellerinin yıkılabileceği, eserlerinin ortadan kaldırılabileceği söylenince Atatürk gülümseyerek cevap vermişti: “Unutmayınız ki Mustafa Kemaller 20 yaşındadır.”

Ölümsüzlüğü kendi bedeninde değil, yetişen kuşaklarda, Cumhuriyet’in çocuklarında ve milletin geleceğinde görüyordu. “Mutlu musunuz?” diye soran gazeteciye verdiği “Evet, mutluyum. Çünkü başardım” cevabı da bu anlayışın özeti gibiydi. Neyi başarmıştı? Savaşlarda tüketilmiş, yoksulluk ve hastalıklarla boğuşmuş Anadolu insanını kul olmaktan çıkarıp yurttaş olma bilinciyle buluşturmayı; ona kimliğini, özgüvenini ve geleceğini yeniden kazandırmayı hedeflemişti.

Atatürk için bağımsızlık, düşmanı ülkeden kovmakla bitmiyordu. Ekonomik bağımsızlık da şarttı. “Siyasi ve askerî zaferler ne kadar büyük olurlarsa olsunlar, iktisadi zaferlerle desteklenmezse payidar olamaz” uyarısı bunun içindi. Devletin kaynaklarının korunmasını, kamu harcamalarında hesap verilmesini önemsiyordu. Orman Çiftliği’nden alınan ürünlerin faturasını dahi istemesi, devlet yönetiminde milletin parasına ve emeğine duyduğu saygının göstergesiydi.

BİR TABUTUN ARDINDAN AĞLAYAN MİLLET

Atatürk’ün naaşı, halkın ziyaretine açıldığında İstanbul’da tarifsiz bir kalabalık toplandı. Cenaze katafalkını, Türkiye’ye sığınan Alman mimar Bruno Taut hazırlamış; bunun için kendisine teklif edilen ücreti, Atatürk’e hizmet etmenin başlı başına ödül olduğunu söyleyerek reddetmişti.

İstanbullular son kez görmek için akın etti. İzdihamda insanlar hayatını kaybetti, çok sayıda kişi yaralandı. Kalabalık dağılmıyor, insanlar bütün zorluklara rağmen bekliyordu. Reşat Nuri Güntekin’in aktardığı sahnede, cenaze alayının ardından gözyaşları içinde yürüyen kişi Başbakan Celal Bayar’dı. O gün makamların, unvanların, rütbelerin anlamı kalmamıştı. Devletin başındakiler de halk gibi yas tutuyordu.

Atatürk’ün ardından en çok ağlayanlar arasında kadınlar vardı. Çünkü o, kadını toplumun kıyısında bırakılmış biri değil, milletin eşit ve vazgeçilmez parçası olarak görüyordu. “İnsan topluluğu kadın ve erkek denilen iki cins insandan mürekkeptir. Kabil midir ki bu kütlenin bir parçasını ilerletelim, ötekini ihmal edelim?” sözleri, Cumhuriyet’in eşitlik idealini anlatıyordu. Kurtuluş Savaşı’nda cepheye mermi taşıyan kadınların, Cumhuriyet’le birlikte hayatın her alanında söz sahibi olmasını istiyordu. Onun asıl eseri, kazanımların bir kişinin iradesine bağlı kalmayacağı güçlü bir Cumhuriyet kurma hedefiydi.

.

19 KASIM 1938: SON VEDA, SON YOLCULUK

19 Kasım sabahı Dolmabahçe Sarayı’nda, silah arkadaşlarının, devlet görevlilerinin ve yakınlarının katıldığı cenaze namazı kılındı. Ardından tabutu asker arkadaşları omuzladı. Atatürk İstanbul’dan son kez uğurlanıyordu. Yavuz Zırhlısı, akşam saatlerinde çok sevdiği Anadolu’ya doğru yola çıktı.

20 Kasım’da Ankara’da karşılandı. Ertesi gün dünyanın farklı ülkelerinden gelen temsilciler ona saygılarını sundu. Birbirine zıt siyasi görüşlerden devletlerin temsilcileri, hatta bir zamanlar savaş meydanlarında karşı karşıya geldiği ülkelerden gelenler, aynı törende buluştu. Madagaskar’dan gönderilen bir mektupta, Müslümanların camide toplanıp onun için dua ettikleri bildiriliyordu. Atatürk’ün etkisi, sınırları aşmıştı.

İNGİLİZ MAREŞAL WİLLİAM BİRDWOOD'UN

Atatürk'ün 21 Kasım 1938'de düzenlenen resmi cenaze törenine özürlü ve ağrı dolu bacağına rağmen İngiltere'yi temsilen katıldığı görülüyor.

Atatürk, “Milletin beni istediği yerde yatırsın, yeter ki beni unutmasın” demişti. Meclisin altına gömülmesi önerildiğinde bunu milletine vasiyet edemeyeceğini belirtmişti. Sonunda Anadolu’nun dört bir yanından getirilen topraklarla ebedî istirahatgâhına kavuştu. Çünkü o, bir şehrin değil, bütün milletin ortak değeriydi.

O ÖLMEDİ; GELECEĞİMİZE DÖNÜŞTÜ.

Çocukken “Atatürk ölmedi, yüreğimizde yaşıyor” sözünü ezberledik. Büyüdükçe bunun ne demek olduğunu anlıyoruz: Bir öğretmenin çocuklara özgür düşünmeyi öğretmesinde, bir kız çocuğunun eşitçe eğitim görmesinde, bir kadının mesleğini özgürce yapmasında, bir yurttaşın düşüncesini korkmadan söyleyebilmesinde yaşıyor.

Atatürk’ün mirası yalnızca geçmişte kazanılmış zaferler değildir. Akıl, bilim, özgürlük, bağımsızlık ve Cumhuriyet idealidir. O tabutun içinde bir insanın bedeni vardı; fikirleri, devrimleri ve Cumhuriyet’i o tabuta sığmadı.

Mustafa Kemal, milletin kendisini istediği yere gömmesini istemişti. Millet de onu yüreğinin en özel yerine gömdü. Aradan geçen yıllar bu gerçeği değiştirmedi.

Mustafa Kemaller hâlâ 20 yaşında. Bu ülkenin geleceği, onların açtığı yolda akla, bilime, özgürlüğe ve bağımsızlığa sahip çıkacak yeni kuşakların yetişmesine bağlı. 10 Kasım bir vedanın tarihi; ama Mustafa Kemal’in hikâyesi, Cumhuriyet’in geleceğinde yazılmaya devam ediyor.

YENİGÜN GAZETESİ'NDEN ALINTIDIR.