Çocukluğumda yaşlılar ‘Boyumca buldum da huyumca bulamadım’ derdi. O zamanlar pek anlayamazdım ama yaş ilerledikçe anlamaya, yorumlamaya başladım.
Huyun benzemesi, ahbaplığın da arkadaşlığın da temeli neredeyse. Kişiliğin uyumu da bu, belli noktalarda. İnsanın ruh yapısıyla ilgili meyil ve özelliklerinin tamamı denen mizaç da bununla ilgili elbette. ‘Doğuştan olan tabiat, yaratılış’, ‘insanın tabiatında yer etmiş olan, vazgeçilmesi güç alışkanlık’ kavramları genel anlamda ‘huy’ demek.
Dilimizdeki huy ile ilgili kaynaklarımdan ulaşabildiğim birbirinden güzel atasözlerimiz şöyle:
Yoldaşın karga ise yiyeceğin tezek.
Kişi, arkadaşından belli olur.

Anamdan huyum değil babamdan soyum değil.
Kan bağım olmadığı gibi bana herhangi bir şekilde yakınlığı da yok.

Atı eşeğin yanına bağlarsan atın huyu değişir.
Dengi dengine olmayan iş, sonradan olumsuzluklar çıkarır.

Bal veren arının iğnesi, zehirsizdir.
İyi huylu, dürüst, yardım sever biri; kimseye zarar vermez.

Bezirgân yanında mis kokar, demirci yanında is kokar.
Kimin yanına varırsan ondan huy, kaparsın.

Bıçağı kestiren kendi suyu, insanı sevdiren kendi huyu.
Bıçağın keskinliği, çeliğine verilen su ile ölçülür. İnsanın toplumda sevilip sayılması iyi huyuna bağlıdır.

Bildiğinin bir huyu, bilmediğinin bin huyu olur.
Telafisi mümkün olmayan zarara uğramamak için iyi tanınmayanlarla iş yapmaktan kaçınılmalıdır.

Boya bosa değil huya husa bak.
Görünüşten ziyade huy, karakter önemlidir.

Boyuma göre boy buldum, huyuma göre huy bulamadım.
Kişi dış görünüşüne ve boyuna uygunu bulabildiği hâlde kişiliğine benzeyeni kolay kolay bulamaz.

Çingene ‘Oğlumun hastalığına yanmam, huyunu değiştirir, ona yanarım.’ demiş.
Huy, ölesiye değişmez. Huy, kişiliğin göstergesidir.

Soydur çeker, huydur geçer.
Her canlı, genellikle, şekil ve ruh yönüyle soyunun özelliklerini taşır.

Çoban çoban ise güttüğü koyunu da bilir keçiyi de.
1. İnsan yakından tanıdığı kişilerin huyunu başkasından daha iyi bilir. 2. İş yapan, işinin bütün inceliklerini bilir/bilmelidir.

Geyik tüyü ile insan huyu ile.
Kişi huyuyla bilinir tanınır.

Her kişiye kendi huyu hoş gelir.
Herkes, kendi huyunu beğenir. Huyunu beğenmeyen yoktur.

Huyu güzel olanın kulak verirler sözüne. Huyu çirkin olanın kimse bakmaz yüzüne.
İyi kıyafet ya da iyi huy, iletişimde hep bir adım öndedir.

Huyunu bilmediğin hayvanın ardına düşme.
Kişiliği bilinmeyenlerle iş yapılmamalıdır.

İt başı terkide durmaz.
Huysuzları zapt etmek zordur.

İt halt yemeye tövbe etmez.
Kişi huyunu, belli alışkanlığını değiştirmez. Yaratılışı kötü olanı düzeltmek imkânsızdır.

Kır atın yanında duran ya huyundan ya soyundan
Kişi, arkadaşının görüş düşünce ve davranışından etkilenir.

Sel gider kumu kalır, insan gider huyu kalır.
Gün gelir huy hariç her şey değişir.

Topalla gezen topal olmaz ama aksar.
Kusurlu kimselerle düşüp kalkan, onlardan kötü huy kapar.

Yılana yumuşak diye el sürme.
Yumuşak huylu görünen herkese aldanmalı, zararsız sayılana tedbirsiz yanaşılmamalıdır.

Yılanın akına da lanet karasına da.
Kötü huylunun iyisi ya da kötüsü olmaz.

Yumuşak huylu atın çiftesi pektir.
Hoşgörülü, yumuşak başlı kişi; kolay kızmaz belki ama kızdığında da çok zararlı olur.

Yüzü güzel olanın huyu da güzel olur.
Kişinin iç dünyası genelde yüzüne yansır.