Çocukluğumda yaşlılar ‘Boyumca buldum da huyumca bulamadım’ derdi. ‘Kişi dış görünüşüne ve boyuna uygun kişileri her zaman bulabildiği hâlde kişiliğine ve huyuna benzeyeni kolay kolay bulamaz.’ anlamındaki bu atasözümüzü o zamanlar pek anlayamazdım ama yaş ilerledikçe anlamaya, yorumlamaya başladım.
Huyun benzemesi, ahbaplığın da arkadaşlığın da temeli neredeyse. Kişiliğin uyumu da bu, belli noktalarda. İnsanın ruh yapısıyla ilgili meyil ve özelliklerinin tamamı denen mizaç da bununla ilgili elbette.
‘Doğuştan olan tabiat, yaratılış’, ‘insanın tabiatında yer etmiş olan, vazgeçilmesi güç alışkanlık’ kavramları genel anlamda ‘huy’ demek.
Dilimizdeki huy ile ilgili kaynaklarımdan ulaşabildiğim birbirinden güzel deyimlerimiz şöyle:
Ağulu bal ne yenir ne içilir ne de vazgeçilir.
Kötü huylu çocuklara veya yakın akrabalara ne katlanılır ne onlardan vazgeçilir.
Ben bilmez miyim güttüğüm domuzun huyunu.
O kötü adamı, uzun zamandır tanırım. Bu tür işleri yapmaktan çekinmez.
Bilirdin g.tünün huyunu ne içtin yahninin suyunu.
Başına geleceği bile bile bu işi niye yaptın! Buna kendini bulaştırmamalıydın.
Bu ağız onda iken daha çok sakız çiğner.
Bu huyundan vazgeçmediği sürece çok iş yapar.
çekilir kahır olmamak
Huysuz veya pek sıkıntılı olmak
damarı kurusun
(aksi ve huysuz kime için) İnadından bıktık artık.
damarınaişlemek
Kötü bir huy, vazgeçilmez bir biçimde yerleşmek
Erdiğine erer, eremediğine taş atar.
İstediğini elde ettiğinde ses çıkarmaz ancak istediğini elde edemediğinde suçlular bularak onları kötüler. Edepsiz, geçimsiz, huysuz, saldırgan biridir.
gem almamak
(insan) Buyruk altına girmemek, söz dinlememek dik kafalılık etmek
gönül avlamak
Huyunu suyunu yakından bilerek olumlu davranışta bulunmak, tavlamak
Güttüğüm domuzu bana öğretme.
Yıllardır tanıdığım birinin huylarını bilirim.
havasına uymak
1. Bulunduğu çevre ve ortamı benimsemek 2. Birinin huyunu almak
huy edinmek
Bir davranışı alışkanlık durumuna getirmek
huyu huyuna suyu suyuna
(iki kişi) Hemen her yönden birbirine uygun
huyu suyu
Mizacı, karakteri, görüşü
huyunu suyunu bilmek
Kişilik özelliklerini tanımak
huyunu suyunu değiştirmek
Eskisine göre değişik davranmasına sebep olmak
on parmağında on kara
İnsanlara leke sürmeyi, kara çalmayı, iftira atmayı huy edinmiş kimse
önüne geleni kapmak ardına geleni tepmek
Geçimsizlik, huysuzluk etmek; kendiyle dostluk kurulamamak
Şohun iyi göç önünde gitmeye; huyun nasıl bilmem geçim etmeye.
Görünüş güzel ama asıl kanaat, iş başında oluşacak.
ya huyundan ya suyundan
Bazı özellikleri olduğu gibi bir yerden, birinden almış kimseler için kullanılır.
yüz güzelliği değil huy güzelliği olsun.
Görünüş değil karakter önemlidir.