Demokrasi dediğiniz şey, sandıktan çıkanların her sabah uyanıp "Bugün nereye kayyım atasak?" diye kura çektiği bir yönetim biçimi değildir. Belediyelere kayyım, üniversitelere kayyım, şirketlere kayyım derken şimdi de basın özgürlüğü kayyım tehdidi altında. Görünen o ki memlekette Anayasa'nın 28. maddesindeki "Basın hürdür, sansür edilemez" hükmüne bile kayyım atanabilecek bir noktaya geldik!

Önce Tele1, ardından Halk TV ve son olarak şafak vakti operasyonuyla Sözcü TV ve internet sitesi... Birbiri ardına yaşanan müdahaleler, artık yalnızca münferit soruşturmalar üzerinden tartışılabilecek bir mesele olmaktan çıktı. Ortada basın özgürlüğünü ve medyanın bağımsızlığını doğrudan ilgilendiren ciddi bir demokrasi sorunu var.

Meğer sarı öküzü vermişiz de farkına geç varmışız!

Peki, bir televizyon kanalının yönetimine neden TMSF eliyle müdahale edilir? Bir yayın kuruluşunu sıradan bir ticari işletme gibi değerlendirmek, basın özgürlüğünün anayasal niteliğini ortadan kaldırmaz mı? Soruşturma gerekçeleri ne olursa olsun, mülkiyet hakkı, masumiyet karinesi ve basın özgürlüğü birlikte değerlendirilmek zorunda değil mi?

Hukuk devletinde iddia başka, hüküm başkadır. Bir suç isnadı, tek başına peşin cezalandırmanın gerekçesi olamaz. Üstelik bir medya kuruluşuna yönelik müdahalenin yalnızca şirketin ortaklarını değil, gazetecileri, çalışanları ve milyonlarca yurttaşın haber alma hakkını etkilediği unutulmamalıdır. Bir televizyonun yönetimine el koyduğunuzda yalnızca bir şirketin idaresini değiştirmezsiniz; toplumun bilgiye ulaşma kanallarına da müdahale edersiniz.

Daha da düşündürücü olan, siyasi aktörlerin "Akşamları programlarda ne konuştuklarına dikkat etselerdi" anlamına gelen açıklamalarıdır. Eğer mesele gerçekten mali ve hukuki bir soruşturma ise ekranlarda konuşulanlar neden hatırlatılıyor? Yoksa hukuki gerekçelerin arkasında siyasi rahatsızlık mı bulunuyor?

İnsan sormadan edemiyor: Kayyımın eline makas verildiğinde ilk kesilecek şeyin ne olduğu önceden belli midir?

Nitekim müdahale sonrasında yayın çizgisinin değiştiğine, tartışma programlarının ve eleştirel içeriklerin yerini daha risksiz yayınların aldığına ilişkin gözlemler, bu kaygıyı büyütüyor. Siyaset, yolsuzluk iddiaları, ekonomik sıkıntılar ve iktidarın icraatları ekranlardan çekildiğinde geriye nasıl bir habercilik kalır? Kuş uçmuş, köpek su içmiş, magazin başlamış... Memleketin bütün meseleleri de böylece çözülmüş mü sayılacak?

Ancak mesele yalnızca televizyon ekranları değil. Asıl tehlike, anayasal güvencelerin kâğıt üzerinde varlığını sürdürürken uygulamada etkisizleşmesidir. Anayasa'nın 2. maddesi hukuk devletini, 26. maddesi ifade özgürlüğünü, 28. maddesi basın özgürlüğünü güvence altına alıyor. Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı da 153. maddede açıkça düzenleniyor.

Peki, anayasal hükümler bu kadar açıkken neden sürekli hak ihlallerini, uygulanmayan kararları ve özgürlüklerin önüne çıkarılan yeni engelleri konuşuyoruz?

Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanması bir tercih değil, anayasal yükümlülüktür. Bir hukuk devletinde mahkeme kararlarının muhatabı yalnızca yurttaşlar değildir; devletin bütün organları da bu kararlara uymak zorundadır.

Hukukun üstünlüğü, iktidarın hukuka uyduğu ölçüde vardır. Hukuk iktidarın ihtiyaçlarına göre eğilip bükülüyorsa ortada üstün olan hukuk değil, siyasal iradedir.

Üstelik basının susturulması yalnızca gazetecilerin çalışma alanını daraltmaz. Basın, iktidarın hesap vermesini sağlayan, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını sorgulayan ve yurttaşın karar verme hakkını besleyen demokratik denetim mekanizmasıdır. Eleştirel seslerin ortadan kaldırıldığı bir ortamda seçim yapılabilir, sandık kurulabilir; fakat yurttaşın özgür iradesini oluşturabilmesi için gerekli bilgi ortamı giderek yok olur. Sandığın varlığı demokrasinin bütün koşullarının yerine geldiği anlamına gelmez.

Anayasa, iktidarların işine geldiğinde hatırlayacağı, gelmediğinde görmezden geleceği bir siyasi broşür değildir. Hukuk devletinde iktidar da muhalefet de yargı da Anayasa'nın sınırları içindedir. Hiçbir siyasi irade kendisini hukukun üzerinde göremez. Aksi hâlde sandık vardır ama demokrasi, mahkemeler vardır ama adalet, Anayasa vardır ama anayasal düzen tartışmalı hâle gelir.

Üstelik iktidar mühendislerinin hesaba katmadığı bir gerçek var: Televizyon ekranlarını karartabilirsiniz ama toplumun hafızasına ve aklına kayyım atayamazsınız. İnsanlar artık yalnızca televizyonlardan haber almıyor. Dijital mecralar, bağımsız gazeteciler ve alternatif yayınlar bilgi akışını sürdürüyor. Fakat bu, kurumsal basına yönelik müdahaleleri önemsizleştirmez. Çünkü özgür basın, demokratik toplumun denetim mekanizmasıdır.

Bugün gazetecinin konuşma hakkını daraltırsanız yarın yurttaşın itiraz hakkını da daraltırsınız. Bugün başkasının özgürlüğüne dokunulmasına sessiz kalırsanız yarın kendi kapınızın çalınmasına şaşırmayın.

Unutmayın; kayyım atanacak yer çok olabilir ama Anayasa'nın teminatı olan hak ve özgürlükler kimsenin mülkü değildir. Demokrasi, kayyımlarla yönetilen bir sessizlik düzeni değil, farklı seslerin özgürce konuşabildiği bir rejimdir.

YENİGÜN GAZETESİ'NDEN ALINTIDIR.