Türkiye'de yaşanan büyük fon skandalına hâlâ bir borsa vurgunu, birkaç FON’ cu düzenin manipülatörün marifeti ya da açgözlü yatırımcıların hikâyesi, olarak bakılıyorsa, resmin yalnızca görünen tarafına bakılıyor demektir.
Oysa asıl mesele, kimin ne kadar kazandığı veya kimin parasını kaybettiği değil. Asıl mesele, bu devasa para trafiğinin hangi akla hizmet ettiği, hangi ilişkiler ağıyla yürütüldüğü ve geleceğe dönük nasıl bir siyasi hesap taşıdığıdır.
Çünkü para yalnızca zenginleşmek için değil, iktidar kurmak için de kullanılır.
Türkiye'de, siyasetin finansman yöntemleri dün de vardı, bugün de var.
Geçmişte kamu ihaleleri, imar rantları, belediye kaynakları ve bunların etrafında dolaşan aracılar, üzerinden oluşturulan servetler, siyasal ilişkilerin finansmanında kullanıldı.
Bu düzenin çantacıları, aracılık yapanları, kapıları açanları vardı.
Bunlara komisyonu diyorlar.
Onun için Türkiye’de üretim merkezi olmayan ANKARA’ da en çok lüks lokanta ve eğlence merkezleri var.
Adı hizmet sektörü.
Onlardan sır çıkmaz.
Eller havaya’ nın bir bedeli var. O abartılı hesaplar kimler tarafından ödeniyor zannediyorsunuz?
Her yerde yolsuzluk var, her yerde çürüme var.
Çünkü bu sistem yolsuzluk çarkları üzerinde döndürülüyor.
İktidar uzun süre devam ettiğinde, ekonomik ve siyasi kaynakların aynı çevrelerde yoğunlaşması da tesadüf değildi.
Peki, şimdi yöntem mi değişiyor?
İhtimal şu: Finans piyasaları üzerinden oluşturulan büyük bir kaynak, yalnızca bugünkü kazançların değil, gelecekteki bir siyasi organizasyonun finansmanının da aracı hâline getirilmiş olabilir mi? Popüler bir muhafazakâr partinin örgütlenmesi, mevcut bir siyasi yapının güçlendirilmesi veya yeni bir siyasi oluşumun hazırlanması için bir finansman altyapısı kurulmuş olabilir mi?
Bunlar kanıtlanmış sonuçlar değil; araştırılması gereken ciddi sorulardır. Fakat bu soruları sormadan fon skandalının gerçek boyutunu anlayamayız.
Çünkü kirli para kendi kendine dolaşmaz. Onun finans sistemine girebilmesi, el değiştirebilmesi, izinin kaybettirilebilmesi ve gerektiğinde korunabilmesi için siyasi ve bürokratik bağlantılara ihtiyacı vardır. Finans kuruluşları, denetim kurumları, karar makamları ve aracılar arasında bir ilişki ağı olmadan bu çarkın dönmesi mümkün değildir.
İşte bu nedenle mesele yalnızca Borsa İstanbul değildir. SPK, BDDK, MASAK, Merkez Bankası, Takas bank ve ilgili bütün kurumların hangi aşamada ne bildiği, hangi işlemlere müdahale ettiği veya etmediği ortaya çıkarılmalıdır.
Daha önemlisi, bu ilişkilerin ne zaman kurulduğu araştırılmalıdır. 2021'den itibaren tartışılan halka arzlar, kapalı fonlar, küçük yatırımcı gruplarına rağmen milyarlarca liralık büyüklüklere ulaşan işlemler, olağanüstü hisse artışları ve bunlara ilişkin uyarılar bir bütün olarak incelenmelidir. Uyarılar neden zamanında dikkate alınmadı? Tedbir kararları kimlerin girişimiyle alındı, sonra nasıl kaldırıldı? Hangi denetim mekanizmaları çalıştı, hangileri devre dışı kaldı?
Bir başka soru da etik yasasıdır: Siyasi ve bürokratik hesap verebilirliği güçlendirecek düzenlemelere kimler, neden karşı çıkıyor?
Bunlar tek başına suçun kanıtı değildir. Ancak para trafiğinin arkasındaki karar zincirini ortaya çıkarabilecek sorulardır.
Benim asıl merak ettiğim, satranç tahtasında hangi taşın kimin tarafından oynatıldığıdır. Çünkü başlangıçta herkesin satranç oynadığını sandığı bir oyun düşünün. Hamleler hesaplanıyor, ilişkiler kuruluyor, kaynaklar aktarılıyor. Fakat bir noktada oyun değişiyor. Satranç tahtası kaldırılıyor, yerine tavla masası kuruluyor. Oyuncuların çoğu hâlâ eski oyunu oynadığını sanırken, masayı kuranlar yeni kurallara çoktan geçmiş oluyor.
Üst kademe sürekli düşeş atıyor; diğerleri ise hep yek çekiyor. Son aşamada bir kez daha düşeş geliyor ve kapılar kapanıyor.
İşte o zaman insan sormadan edemiyor: Zarı kim atıyor, masayı kim kuruyor, oyunun kurallarını kim değiştiriyor?
Üstelik üretmeyen, yatırım yapmayan, verimliliği artıramayan bir ekonominin hangi kaynaklarla ayakta kaldığı sorusu da burada anlam kazanıyor. Her şeyi üretim ve ihracat rakamlarıyla açıklayanlara sormak gerekiyor: Ekonominin görünmeyen finansman kanallarını hiç merak ettiniz mi?
Bir sistem, kendi yarattığı finansman düzenini denetleyemez hâle gelmişse, mesele artık birkaç kişinin yolsuzluğu değildir. Bu, sistemin kendi kendisini koruma mekanizmasına dönüşmüş olabilir.
O nedenle soruşturmanın yalnızca para kazananlara, para kaybedenlere ve görünen isimlere odaklanması yetmez.
Paranın kaynağı, güzergâhı, siyasi bağlantıları, koruyucuları ve nihai kullanım amacı araştırılmalıdır. Özellikle tedbir kararlarının nasıl kaldırıldığı ve denetim süreçlerine kimlerin müdahil olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.
YENİGÜN GAZETESİ'NDEN ALINTIDIR.