Biz gençliğimizde, Anadolu uygarlıklarını ve kültürünü öğretme hevesinde idik. Onun için de Sabahattin Eyuboğlu, Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı) İsmet Zeki Eyuboğlu, Azra Erhat’ın kitaplarını okurduk. Prof.Dr. Orhan Oğuz’un kurduğu Eskişehir Turizm Ve Tanıtma Derneği’ne de üyesi olmuştum. Bir gün Eskişehir ve çevresini adım adım gezmiş, araştırmış yazar İsmail Sadık Gaşan Sivrihisar, Ballıhisar’daki Pessinus kazılarına gittiğini. Pessinus için 20 yıl araştırma yaparak Pessinus’a gelmiş Belçika’nın Gent Üniversitesi’nden Prof. Pierre Lambrechts’i anlatmıştı. Ben de Pessinus’u görmek istiyordum. Çünkü Halikarnas Balıkçısı’nın “Anadolu Tanrıları” kitabında Kybele’yi, Pessinus’u ve Pessinus’un insanlığın ilk hac yeri olduğunu, Kybele’nin tapıldığı büyük dinsel merkez olduğunu ve bahar törenlerini okumuştum. Yola çıkıp, Sivrihisar’da Ballıhisar’a giden yol ağazında taşıt bekledim. Gelen geçen yok. Bir traktör durup beni aldı. Ballıhisar yolu, daha yapılmamış, toprak yol. Toz bulutu altında yolculuk yaparken, Orhan Veli’nin “Yolcu Notları” yazısında anlattıklarını anımsadım “Memleketi görmek ancak rahatına düşkün olmamakla kabil. Yolsuz, taşıtsız, otelsiz, lokantasız kısaca konforsuz bir memleketiz. Amma ne yapalım ki bu memleketi de görmek istiyoruz. Eksikleriyle, dertleriyle görmek” diyordu. Orhan Veli de bir çok yeri benim gibi görmek için yollara düşmüş hiç de yüksünmeden… Ben de aynı duygular ve Pessinus’u görmek için yollarda idim. Pessinus’a geldiğim de ören yerlerini gezen bir kalabalık vardı. Ankara Üniversitesi’nden öğrencilerdi ve onlarda yeni gelmişlerdi. Onlarla beraber gezdim ve Prof. Labrechtsim bilgi veriyordu. O gün bir fotoğraf makinemin olmadığına çok üzülmüştüm.
Pessinus’u da, Frigya Vadisi’ni de 1836 yılında gezerken ilk bulan, gören ve tanıtanı, 3 büyük cilt “Küçük Asya” kitabını yazan Fransız gezgin, ressam, sanat tarihçisi, arkeolog Charles Texier olmuş. 1882 yılında Bergama (Pergamon) Zeus Sunağı’nı kazıp Berlin’e götürmesiyle tanınan Alman mühendis, gezgin ve arkeolog Karl Humann gezmiş, görmüş ve o zaman görünür halde olan antik yapıların bir eskizini de yapmış.
Pessinus, Eskişehir yöresindeki Efes, Belgama gibi ülkemizin önemli açık hava müzemizdir. MÖ 3. yüzyılda 100 bin nüfusu barındırmış, Kral Yolu üzerinde olması bakımından da ticaret merkezi imiş. Daha çok MS 390’a kadar Kybele’nin tapıldığı büyük dini yermişti.
Pessinus kazıları ilk olarak 1967 -1973 yılları arasında Prof. Pierre Lambrechts tarafından yapılmış. Sonra 1987-2008 yıllarında yine Gent Üniversitesi’nden Prof. John Devreker yapmış.2009 yılında Avustralya’nın Melbourme Üniversitesinden Prof. Gocha Tsetskladze tarafından devam edilmiş. 2014 yılında Eti Arkeoloji Müzemizde Pessinus Kazıları yapan Avusturalyalı Prof. Gocha Tsetskladze “Pessinus Kazıları” konulu slayt gösterisiyle güzel bir konferans vermişti. Şimdi artık Pessinus kazılarını artık biz Anadolu Üniversitemizdeki Arkeoloji Bölümü ile kendimiz yapıyoruz.
Büyükşehir Belediyesi daha önce “Toprağın Gizledikleri: 5000 Yıllık Bir Kente Yolculuk: Küllüoba Kazısı Fotoğraf Sergisi”, “Sessiz Taşlar, Kayıp Bir Başkent: Amorium sergisi”, “Toprak Altındaki Eski Şehir: Şarhöyük Dorylaion Kazısı” fotoğraf sergisi” gibi Eskişehirimizde yapılan arkeolojik kazıları ve tarihi yerlerimizi tanıtan sergiler düzenliyor. Geçtiğimiz gün (11.Kasım 2026) Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin Kent Müzeleri Kompleksi Sergi Salonunda şu anda Pessinus kazılarını yapan Kazı Başkanı Doç.Dr. Adem Yurtsever’in hazırladığı ve sergilediği “Toprağın Altındaki Kent, Üstündeki Köy: Pessinus Sergisi”nin açılışı yapıldı.
Büyük önderimiz Mustafa Kemal Atatürk “Bugün üzerinde yaşadığımız Anadolu topraklarında binlerce yıldır yaşamış uygarlıkların kültürel ve tarihsel mirascısıyız” diyor. Onlara sahip çıkmak kazılar yapıyoruz. Onlar için üniversitelerimizde arkeologlar, tarihçiler yetiştiriyoruz. Onun için müzeler kuruyoruz…

YENİGÜN GAZETESİ'NDEN ALINTIDIR.